Hình ảnh hoạt động
HOẠT ĐỘNG KHẢO CỔ HỌC VIỆT NAM NĂM 2017 - 2018
Cập nhật ngày: 10/10/2018 05:42:09
Hội nghị Thông báo những phát hiện mới về Khảo cổ học năm 2018 nhận được 356 tham luận. Trong đó có 115 thông báo về Khảo cổ học Tiền sử, 184 bài về khảo cổ học Lịch sử, 41 bài về Khảo cổ học Champa - Óc Eo, 10 bài về khảo cổ học Dưới nước và 6 bài về các hoạt động chung trong ngành.
PGS.TS Nguyễn Dung, PCT UBND tỉnh phát biểu chào mừng Hội nghị thông báo Khảo cổ học lần thứ 53 - 2018 tại Huế

1.     Khảo cổ học Tiền sử

Khảo cổ học tiền sử nhận được các tham luận về 7 cuộc khai quật, thám sát các di tích tiền sử, trong đó chủ yếu là các cuộc khai quật ở Tây Nguyên:

Năm 2018, Viện KCH tiếp tục phối hợp với Viện Khảo cổ học - Dân tộc học Novosibirsk (CHLB Nga) và SVHTT&DL tỉnh Gia Lai khai quật mở rộng nhóm di tích Rộc Tưng (gồm Rộc Tưng 1, Rộc Tưng 4, Rộc Tưng 7) và thám sát Rộc Tưng 6 và 8 thuộc thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai. Kết quả khai quật lần này, bước đầu ghi nhận ở thung lũng An Khê tồn tại nhóm di tích cư trú là chính, tiêu biểu là Rộc Tưng 1, bên cạnh các di tích hoạt động chế tác công cụ là chính như Rộc Tưng 4 và Rộc Tưng 7. Tổ hợp công cụ đá ở các địa điểm này về cơ bản giống nhau, và là của một cộng đồng cư dân cổ, có niên đại đồng vị phóng xạ Kali Argon như đã phân tích các mẫu tectit ở rộc Tưng 1 là 782.000 ±20.000 năm BP và Gò Đá là 806.000 ±22.000 năm BP. Tất cả di tích và di vật của hố khai quật Rộc Tưng 1 đã được bảo lưu tại chỗ trong nhà mái che và là điểm thăm quan, nghiên cứu duy hất hiện nay về khảo cổ học sơ kỳ đá cũ ở Việt Nam.

Đoàn nghiên cứu cũng đã tiến hành khảo sát xung quanh Núi Đất, thuộc địa phận xã Thành An, đã phát hiện 4 điểm có công cụ đá cũ phân bố trên bề mặt, được đặt tên theo trật tự phát hiện, từ Núi Đất 1 đến Núi Đất 4.

Thực hiện dự án: "Nghiên cứu giá trị di sản hang động, đề xuất xây dựng bảo tàng bảo tồn tại chỗ ở Tây Nguyên; lấy thí dụ hang động núi lửa ở Krông Nô, tỉnh Đắk Nông” do Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ VN chủ trì đã tiến hành khai quật các di tích Hang C6’ và hang C6-1 nhằm bổ sung tư liệu về hoạt động của con người trong các hang động núi lửa Krông Nô. Kết quả khai quật cho thấy hang C6’ và hang C6.1 là nơi cư trú, mộ táng của cư dân tiền sử, diễn ra liên tục từ 7.000 năm đến 4.500 năm BP. Địa tầng hang C6-1 dày 1,85m, cấu tạo từ 8 lớp đất kế tiếp nhau, phản ánh 2 giai đoạn văn hóa sớm muộn: Giai đoạn sớm, gồm 7 lớp  (2, 3, 4, 5, 6, 7 và 8), niên đại từ 7.000 đến 5000 BP, mang đặc trưng văn hóa, kỹ thuật và truyền thống sau Hòa Bình, được xếp vào trung kỳ Đá mới. Giai đoạn muộn, gồm các lớp 1, thuộc hậu kỳ Đá mới - sơ kỳ Kim khí, niên đại 5.000 - 4000 BP. Cũng tại hang C6.1 đã phát hiện di cốt trẻ em khoảng 4 tuổi.

Đoàn nghiên cứu cũng đã khảo sát ven dòng sông SêrêPốk và tại khu vực thác Trinh Nữ đã phát hiện được một số di tích và công cụ đá, đồ gốm tiền sử

Ngoài ra còn có một số bài nghiên cứu về các vấn đề chuyên sâu ở khu vực hang động  núi lửa Krông Nô: về địa tầng, niên đại, di tích hố đất đen, bảo tồn di tích, nhân chủng, xương răng động vật

Cũng tại Tây Nguyên, BT Gia Lai và Trung tâm Khảo cổ học (Viện KHXH vùng Nam Bộ) phối hợp điều tra tổng thể và khai quật di tích H’lang. Nhóm nghiên cứu đã khai quật hai điểm di tích H’lang 6 và H’lang 7 tổng diện tích 51m2.. Cuộc khai quật này đã bổ sung thêm tư liệu tiếp tục khẳng định H’lang là một di tích cư trú -công xưởng chế tác công cụ bằng đá opal có quy mô lớn và mức độ tập trung chuyên môn hóa rất cao. Xác định được quy mô phân bố của di tích H’lang rộng hơn 2km2 .

Trung tâm KCH (Viện KHXH Vùng Nam Bộ) cùng với BT Đắc Nông tiến hành khảo sát và mở 8 hố thám sát tại di tích Đắc Sơn. Đoàn khai quật đã nhận định, nơi đây có thể từng là nơi cư trú của một cộng đồng cư dân nhỏ, sống thưa thớt và lưu trú trong thời gian không dài, niên đại tương đối của di tích trong khoảng 3.200 - 3.000 năm cách ngày nay.

Viện KCH phối hợp với BT Đắk Lắk tiến hành khai quật thăm dò tại 3 địa điểm Chàng Hai, Sình Mây, buôn Tơ Roa xã Cư A Mung (huyện Ea Hleo). Kết quả cho thấy tầng văn hóa các di chỉ này khá mỏng, mang tính chất di chỉ xưởng có niên đại khoảng 3000 - 2500 cách ngày nay.

BT Đăk Nông phối hợp với Viện KHXH vùng Tây Nguyên và Đại học Đà Lạt tiến hành khảo sát và thám sát di tích Suối Ba - nơi đã từng phát hiện di tích mộ chum trước đó, kết quả cho thấy các cư dân suối Ba có niên đại khoảng 3000- 2000 năm

Bộ môn Khảo cổ học (ĐH. KHXH7NV HN) phối hợp với BT Hùng Vương khai quật di tích Khu Đường với diện tích 40m2. Trong hố khai quật đã phát hiện 43 hố đất đen có biên rõ ràng, với nhiều kích thước khác nhau, ăn sâu vào sinh thổ. Di vật thu được gồm 6.717 mảnh gốm và 78 hiện vật đá của các loại hình rìu, bôn, mảnh vòng tay. Kết quả khai quật lần này tiếp tục khẳng định Khu Đường là một di tích cư trú một tầng văn hóa thuần nhất, thuộc giai đoạn văn hóa Phùng Nguyên điển hình.

Hội Khảo cổ học Việt Nam, phối hợp với BT Hải Dương và Phòng Văn hóa huyện Kinh Môn, đã tiến hành khai quật 1 ngôi mộ cổ tại hang Dê (huyện Kinh Môn, Hải Dương). Kết quả đã phát hiện 2 di cốt người, niên đại của ngôi mộ này thuộc giai đoạn sơ kỳ kim khí, cách nay khoảng 3000 đến 3500 năm.

BT Bình Thuận đã khảo sát, thám sát di tích Đa Kai đã phát hiện một số lượng lớn di vật. Di tích được xác định là một xưởng chế tác công cụ đá có niên đại hậu kỳ Đá mới

Viện Khảo cổ học tiến hành khảo sát huyện Hiệp Hòa (Bắc Giang), khảo sát huyện Sơn Dương (Tuyên Quang) bước đầu nhận diện hiện trạng các di tích và tiềm năng nghiên cứu khảo cổ học ở đây; khảo sát các xã ven biển thuộc huyện Hải Hà (Quảng Ninh) phát hiện một số di vật có niên đại 6000 - 7000 năm cách nay. Khảo sát hang Phiêng Tung (Miệng Hổ) và đã xác định Tuần Quán I có niên đại Hòa Bình chứ không phải thuộc văn hóa Sa Vi như nhận định trước đây.

Trung tâm Khảo cổ học (Viện KHXH vùng Nam Bộ) và Bảo tàng Bình Phước tiến hành khảo sát những địa điểm nghi vấn di tích đất đắp dạng tròn trên địa bàn tỉnh và đã phát hiện 15 di tích. Phát hiện mới đã góp phần thay đổi nhận thức trước đây về không gian và mật độ phân bố của di tích.

Một số di tích tiền sử khác cũng đã được khảo sát như hang Bưng (Hòa Bình); Khảo sát hang A Lù (Lào Cai) và đã xác định đây không phải là một di tích cổ nhân, cổ sinh như thông báo trước đây

Hội nghị cũng đã nhận được các bài thông báo về phát hiện di tích mới như hang Pù Chùa (thời đại Đá mới ở Tuyên Quang), phát hiện ngôi mộ Đông Sơn ở Sơn La, phát hiện di tích tiền sử Hang Ốc, Hang Đồng Hang (Lạng Sơn), phát hiện di tích Đá mới Buôn Hằng (Đắk Lắc); phát hiện di tích cổ sinh trong các hang Cá, Hang Cầy trên đảo Cát Bà (Hải Phòng)

Khảo cổ học tiền sử còn có 30 tham luận là các nghiên cứu chuyên sâu về các vấn đề: phương pháp chế tác công cụ đá Mái Ngườm, về di tích Thạch Lạc, về hình thức mai táng trong các hang động đảo Cát Bà, nhóm đồ đồng ở Nhẫm Dương, niên đại di chỉ Hoa Lộc, nghiên cứu di cốt Mái Đá Điều, nghiên cứu sưu tập đá hang Pắc Tà, loại hình công cụ mũi nhọn đá trong văn hóa Cái Bèo,...

Các bài nghiên cứu về trống đồng có 16 tham luận, trong đó có 10 phát hiện mới trống đồng, còn lại là các nghiên cứu chuyên sâu về trống đồng.

22 thông báo về phát hiện di vật mới: đồ đồng, đồ gốm, đồ đá,...

PGS.TS Bùi Văn Liêm, Phó Viện trưởng Viện Khảo cổ học đọc tổng kết hoạt động khảo cổ học năm 2017 tại phiên khai mạc Hội nghị thông báo Khảo cổ học lần thứ 53 - 2018

2.     Khảo cổ học Lịch sử

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Đại học Đông Á (Nhật Bản) và Sở Văn hóa, Thể thao & Du lịch Bắc Ninh đã tiến hành đợt khai quật di tích thành cổ Luy Lâu nhằm xác định ngoại hào thành Nội thời Hán. Đây là đợt khai quật lần thứ 4 trong chương trình hợp tác nghiên cứu dài hạn giữa Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Đại học Đông Á (Nhật Bản). Kết quả đã xác định hào phía đông thành thuộc thời Hán, phần hào phía đông Thành Nội thời kì Lục Triều

Di tích thành Luy Lâu cũng được Bộ môn Khảo cổ học phối hợp với Ban Quản lý Di tích Bắc Ninh và Bảo tàng Bắc Ninh mở hai hố khai quật. Dựa vào mặt cắt địa tầng, diễn biến các lớp đào cùng với di vật thu được trong đợt khai quật lần này, đặc biệt có so sánh với tư liệu của các lần khai quật trước, địa tầng có độ sâu khoảng 2-2,5m của hố khai quật được chia làm ba đơn vị, tương ứng với ba giai đoạn: giai đoạn Đông Hán - Lục Triều, giai đoạn Tùy - Đường và giai đoạn Trần - Lê. Di vật gồm gạch, ngói, đầu ngói ống trang trí hình mặt người và hoa sen, gốm sành, sứ, hạt chuỗi thủy tinh… Kết quả khai quật năm 2017 của Trường Đại học KHXH&NV Hà Nội tiếp tục khẳng định Luy Lâu là một di chỉ cư trú có niên đại kéo dài trong thời Bắc thuộc.

Cũng tại Luy Lâu, Bộ môn Khảo cổ học phối hợp với Ban Quản lý Di tích Bắc Ninh, Bảo tàng Bắc Ninh và Đại học Trung Sơn (Trung Quốc) khai quật ngôi mộ gạch đã bị đào xới từ nóc xuống nền mộ. Đây là một ngôi mộ gạch có kích thước vừa phải, dài 9,76m, thuộc loại mộ đơn táng có đắp gò mộ, gồm tiền thất, chủ quan thất, hậu tàng thất, đông nhĩ thất và tây nhĩ thất, thuộc thời kỳ Đông Hán, thế kỷ 1-3.

Năm 2017, tiếp tục thực hiện khuyến nghị của UNESCO, cam kết của chính phủ Việt Nam, chỉ đạo của UBND Thành phố Hà Nội và Bộ VHTT7DL, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học tiến hành khai quật khu vực phía Đông Bắc di tích nền điện Kính Thiên. Phía Đông Nam khu vực hành cung thời Nguyễn. Các dấu tích kiến trúc xuất lộ cho thấy thêm tính phức tạp của khu di tích Hoàng thành Thăng Long. với tầng văn hóa diễn biết phức tạp, các di tích chồng xếp, cắt phá nhau, chưa đủ cơ sở để nhận định về quy mô rộng lớn từ di tích, do đó cần phải đợi các đợt nghiên cứu tiếp theo. Đáng chú ý, các dấu tích kiến trúc thời Trần có dải nền trang trí hoa chanh lớn nhất từ trước tới nay.

Tháng 5/2018, Bộ môn Khảo cổ học phối hợp với Ban Quản lý Di tích và Danh thắng Hà Nội khai quật ngôi mộ gạch phát hiện ngẫu nhiên trong quá trình xây dựng đình Việt Yên. Đây là ngôi mộ gạch có kích thước vừa phải, loại hình mộ đơn táng có tiền thất, trung thất và hậu thất, thuộc thời kỳ Đông Hán. Do ngôi mộ đã bị đào phá toàn bộ phần vòm mộ, nên di vật trong mộ không còn nhiều, chỉ còn các mảnh vỡ gốm đất nung, gốm men và đồ sành... Sau khi khai quật kết thúc, di tích đã được lấp cát chuẩn bị cho giai đoạn bảo tồn tiếp theo. Cuộc khai quật chữa cháy bằng nguồn kinh phí xã hội hóa tại đây là một ví dụ điển hình về việc tham gia của cộng đồng vào công tác bảo tồn di sản khảo cổ học.

Viện Khảo cổ học phối hợp với Bảo tàng Bắc Giang khai quật di tích Miếu Tiên Cô và Đền Tam Linh (Bắc Giang). Dựa vào các di tích xuất lộ, di tích này được xác định thuộc thời Lý, do diện tích khai quật nhỏ nên chưa xác định được kiến trúc của di tích.

 Bộ môn Khảo cổ học (ĐH KHXH7NV HN) phối hợp với UBND Thị xã Đông Triều và Sở Văn hóa Thể thao tỉnh Quảng Ninh tiếp tục thực hiện các cuộc khai quật khu vực xung quanh đền An Sinh; khu vực am tháp Ngọa Vân và đỉnh núi Bàn Cờ Tiên; di tích Đá Chồng

Bộ môn Khảo cổ học phối hợp với Bảo tàng tỉnh Quảng Ninh khai quật hai ngôi mộ được đào vào vách núi đá để làm mộ tại thôn Trại Lốc 2. Dựa trên phân tích địa tầng, cấu trúc mộ và di vật thu được, bước đầu đoàn khai quật cho rằng mộ Trại Lốc là của một quý tộc thời Trần giống với mộ Nghĩa Hưng (Đông Triều, Quảng Ninh), Phần Cựu (Tam Đường, Thái Bình) và mộ Hải Triều (Hưng Hà, Thái Bình). Theo kiến nghị của đoàn khai quật, tỉnh Quảng Ninh đã cho lấp cát bảo vệ di tích và nắn đường đường nhựa đang thi công nối liền chùa Hồ Thiên đến Ngọa Vân.

Bộ môn Khảo cổ học phối hợp với Bảo tàng tỉnh Hà Tĩnh khai quật 3 hố di tích Đền Huyện với diện tích 171m2. Kết quả khai quật bước đầu xác nhận sự tồn tại của một tòa tháp đất nung thời Trần có 9 hoặc 12 tầng bên cạnh các móng trụ, dấu vết di tích xếp hoa ngói hoa chanh. Việc phát hiện kiến trúc tháp nhiều tầng tại đây là bằng chứng quan trọng cho biết dưới thời Trần, tại khu vực Đền Huyện có quần thể kiến trúc chùa tháp.

Bộ môn Khảo cổ học phối hợp với Bảo tàng tỉnh Hà Tĩnh và Viện Nghiên cứu Văn hóa Con người Nhật thám sát nhà thờ Trần Tịnh. Kết quả khai quật bước đầu xác định địa tầng cư trú ổn định của một cộng đồng cư dân sinh sống tại đây có niên đại khoảng thế kỷ 16 - 18. Di vật gồm mảnh vỡ vật liệu kiến trúc, đất nung, gốm men và sành của Việt Nam là chủ yếu; một số mảnh gốm sứ Trung Quốc.

Bộ môn Khảo cổ học phối hợp với Sở Văn hóa Thể thao tỉnh Quảng Ninh khai quật phế tích kiến trúc tại khu vực phía sau chùa Hoa Yên. Kết quả đã tìm thấy dấu vết hai lớp kiến trúc: lớp thứ nhất niên đại thời Mạc, thế kỷ 16; lớp thứ hai là kiến trúc thời Lê Trung Hưng, thế kỷ 18. Di vật phát hiện khá phong phú, chủ yếu là vật liệu kiến trúc, đáng lưu ý đã phát hiện được một số viên ngói có in nổi chữ Hán với nội dung Tam BảoChân Không.

Viện khảo cổ học cùng Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long và một số cơ quan khác đào thám sát ở địa điểm Ao Gáo, nằm sát lũy thành Trung (Cổ Loa) đã phát hiện 2 ngôi mộ thế kỷ 17- 18.

Tại Hải Dương, Bảo tàng tỉnh đã khai quật khẩn cấp ngôi mộ Hảo Thôn, đây là một ngôi mộ hợp chất được xác định niên đại cuối thời Lê Trung Hưng.

Bảo tàng Lịch sử Cách mạng Thừa Thiên Huế và Viện Khảo cổ học khai quật thăm dò ti tích gò Dương Xuân nhằm bổ sung tư liệu, nghiên cứu giai đoạn lịch sử Tây Sơn - Nguyễn Huệ. Tại đây đã phát hiện các di tích mộ táng, di tích nền, móng cát sỏi và kiến trúc đá. Kết quả này đã cung cấp thêm những tư liệu lịch sử về thời kỳ Tây Sơn.

Nhằm mục đích nghiên cứu, thám sát và khai quật khảo cổ để thu thập các cứ liệu khoa học, phục vụ cho công tác trùng tu, tôn tạo, phục hồi và phát huy giá trị di tích Hải Vân Quan, thực hiện khuyến nghị của Bộ VHTT&DL, Hội đồng DSVH QG, Bảo tàng Lịch sử quốc gia và Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế, Sở Văn hóa, Thể thao Tp. Đà Nẵng đã phối hợp tiến hành khai quật di tích này với diện tích gần 900m2 tại 4 mặt lũy thành và trong lòng khu di tích. Kết quả khảo cổ đã làm xuất lộ hoàn toàn các dấu tích nền móng kiến trúc còn lại của di tích Hải Vân Quan thời Nguyễn và một số dấu tích kiến trúc được xây dựng trong giai đoạn từ 1946 đến 1975, khi quân đội Pháp và Mỹ đồn trú tại đây.

Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế khai quật di tích Vườn Cơ Hạ. Kết quả khai quật cho thấy dấu vết kiến trúc xuất lộ phân bố với quy mô kích thước phù hợp với diện tích khu vườn, thể hiện tính đăng đối rõ ràng.

Ngoài ra còn nhiều cuộc thám sát cũng đã được thực hiện trong năm qua: Thám sát di tích chùa và tháp Kim Ninh (Tuyên Quang), thám sát chùa Cây Thông (Tuyên Quang), thám sát di tích Rồng Cây Đa (Yên Bái), thám sát di tích đền thờ Hoàng Bùi Hoàn (Thanh Hóa), thám sát di tích nhà tù thế kỷ 20 tại khuôn viên Sở Nội vụ tỉnh Sơn La và trong quần thể di tích nhà tù Sơn La (Sơn La).

Một số cuộc khảo sát: Khảo sát chùa Linh Quang (Tuyên Quang), khảo sát các thương cảng ở Kinh Môn (Hải Dương), khảo sát quần thể mộ ông Hóng (Long An) (thế kỷ 18 - 19)

Khảo cổ học lịch sử còn có nhiều bài viết về các vấn đề sau: 26 bài về gốm, 7 bài về vật liệu kiến trúc, 9 bài về đình, 4 bài về đền, 3 bài về miếu, 8 bài về chùa, 5 bài về tiền, 12 bài về tượng, 5 bài về chuông, 9 bài về đồ thờ, 7 bài về bia, 1 bài sắc phong, 1 bài về mộc bản, 6 bài về mộ, 2 bài về bào tử phấn hoa, 2 bài về gương đồng, ...

TS. Phan Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm BTDT Cố đô Huế trình bày công tác khảo cổ học được thực hiện ở Quần thể Di tích Cố đô Huế tại Tiểu ban Lịch sử của Hội nghị

3.     Khảo cổ học Champa- Óc Eo (41 bài)

Về văn hóa Champa:

8/2018, Bộ môn Khảo cổ học phối hợp với Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An khai quật di tích Ruộng Đồng Cao. Kết quả lần này cùng hai lần khai quật trước cho thấy trên sườn nam của Ruộng Đồng Cao có những tích tụ dấu tích văn hóa cổ tập trung thành từng đám, kiểu sinh hoạt hay cư trú ven dòng chảy. Di vật chủ yếu là đồ gốm Champa điển hình của thời kỳ từ cuối thế kỷ 3, đầu thế kỷ 4 đến thế kỷ 5 - 6.

Bộ môn Khảo cổ học cũng đã phối hợp với Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng khai quật khu vực phía đông đền tháp Phong Lệ với diện tích 308m2. Cuộc khai quật lần này đã làm xuất lộ phần lớn mặt bằng nền móng kiến trúc cổng, tường bao hai phía bắc nam của kiến trúc cổng, dấu tích kiến trúc nhà dài phía đông của cổng và dấu tích kiến trúc phụ phía trong tường bao. Dựa trên bố cục mặt bằng và tổ hợp vật liệu xây dựng, gốm thô và đồ sứ... bước đầu xác định Phong Lệ có niên đại khoảng thế kỷ 10 - 12.

Viện Nghiên cứu Kinh thành phối hợp với Bảo tàng Bình Định với tiến hành khai quật phế tích tháp Chà Rây diện tích 190m2. Kết quả nghiên cứu cho thấy, trong các phế tích tháp từng khai quật ở Bình Định, phế tích tháp Chà Rây xuất lộ mặt bằng di tích đầy đủ nhất, giúp chúng ta có thể nhận biết được quy mô, mặt bằng kiến trúc của phế tích tháp Chà Rây. Đoàn khai quật cũng đã xác định phế tích tháp Chà Rây thuộc truyền thống phong cách Bình Định, có niên đại thế kỷ 12 - 13. Tuy nhiên vẫn còn một số vấn đề cần thảo luận về chức năng của một số di tích kiến trúc; về vị trí của tháp Cổng và 02 tháp phụ.

Viện NC Kinh thành và BT Bình Định tiếp tục tiến hành khai quật lần thứ hai di chỉ sản xuất đồ gốm Champa Gò Cây Me (Bình Định) - một trong 6 trung tâm sản xuất gốm lớn của người Chăm tại tỉnh Bình Định. Cuộc khai quật đã phát hiện được 4 di tích lò nung và một số lượng lớn đồ gốm. Dựa vào loại hình, hoa văn, dòng men và kỹ thuật chế tạo đoàn khai quật đã khẳng định sản phẩm gốm Gò Cây Me thuộc loại cao cấp và di chỉ Gò Cây Me được xác định niên đại vào cuối thế kỷ 14 - đầu thế kỷ 15.

BT Đắk Lắk đã tiến hành thám sát phế tích Champa ở Hòa Sơn (Đắk Lắk) và làm xuất lộ là các lớp nền móng kiến trúc của một phế tích Chăm. Để làm rõ tính chất, kiến trúc và niên đại của di tích cần có thêm nhiều nghiên cứu nữa.

Về vấn đề khảo sát văn hóa Champa có 6 báo cáo, có 4 bài viết về các di vật kim loại của văn hóa Champa, 5 bài viết về các di vật gốm, vật liệu kiến trúc của văn hóa Champa, 1 bài về tượng. Có 4 bài viết nghiên cứu về các vấn đề: di tích đền tháp Champa ở Bình An (Huế), dấu ấn văn hóa Trung Hoa ở Binh Trị Thiên thời kỳ Champa, về di tích Champa cổ nhất ở Tây Nguyên, về các giếng cổ.

Về văn hóa Óc Eo:

Từ cuối tháng 11-12/2017, trong khuôn khổ chương trình hợp tác nghiên cứu di sản văn hóa cổ trên vùng đất cù lao Bến Tre, Bộ môn Khảo cổ học, Khoa Lịch sử, (ĐHKHXH7NV, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh) phối hợp với Bảo tàng tỉnh Bến Tre tiến hành khai quật di tích kiến trúc cổ An Phong, tỉnh Bến Tre. Cuộc khai quật đã làm rõ một phần nền móng kiến trúc đài điện Hindu giáo. Các hiện vật tìm thấy trong hố khai quật, thám sát và ở các vị trí xuất lộ bề mặt cho thấy sự liên quan trực tiếp đến đời sống cư dân cổ, dàn trải trong khung niên biểu khá lớn, ít nhất từ thời kỳ văn hóa Óc Eo cho đến các thời kỳ hậu Óc Eo và cả các thời kỳ muộn hơn.

Có 3 báo cáo về việc phát hiện mới các di tích và di vật như: di tích Gò Lương Phi, Gò Cây Cầy,...; 4 báo cáo về các pho tượng văn hóa Óc Eo; 7 bài viết về các di vật lẻ tẻ mới phát hoặc trong các Bảo tàng, sưu tập tư nhân như: mảnh khuôn đúc đồ trang sức, nhẫn vàng, tiền đồng, Linga Yoni bằng kim loại, tấm ván cổ. Ngoài ra còn có 2 bài nghiên cứu thảo luận về kết quả nghiên cứu di tích Gò Tháp Mười và kết quả ứng dụng công nghệ viễn thám và GIS trong nghiên cứu các di tích Óc Eo.

Thảo luận tại tiểu ban Tiền sử của hội nghị

4.     Khảo cổ học dưới nước (10 bài)

Đáng chú ý là trong khuôn khổ Chương trình Hợp tác quốc tế về khảo cổ học Dưới nước năm 2018 giữa Nhóm Chuyên gia Quốc tế VMAP với Viện Khảo cổ học và Bảo tàng tỉnh Quảng Ninh, đoàn đã tiến hành thám sát di tích Đồng Chổi (Vân Đồn, Quảng Ninh). Kết quả thám sát cho thấy, dấu tích cư trú của con người thời kỳ văn hóa Hạ Long được phát hiện phân bố rộng trên gò Đồng Chổi với mật độ dày đặc và số lượng rất lớn mảnh gốm cùng nhiều loại hình công cụ đá. Đoàn nghiên cứu nhận định rằng, tiềm năng nghiên cứu về các nhóm cư dân này và quan hệ giao lưu - trao đổi của họ với các nhóm cư dân khác là rất lớn. Đây cũng là giá trị đặc biệt quan trọng của lịch sử sớm hơn ở thương cảng Vân Đồn từ nhiều ngàn năm về trước. Tuy nhiên, hiện nay, khu di tích đang bị xâm hại nhanh chóng bởi con người và thiên nhiên.Trước mắt cần có kế hoạch khai quật khẩn cấp nhằm tiếp tục tìm hiểu đời sống cư dân thời tiền sử ở Đồng Chổi và xây dựng hồ sơ quy hoạch bảo vệ di tích

Bộ môn Khảo cổ học phối hợp với Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, BT Quảng Nam và Đại học Nữ thục Chiêu Hòa (Nhật Bản) khai quật di tích Bãi Làng, Quảng Nam. Kết quả năm 2017 - 2018 cùng hai lần khai quật trước (1998, 1999) cho thấy Bãi Làng là một khu cư trú của người Champa với di vật chủ yếu gồm các loại hình vật dụng thường ngày như nồi, bát, cốc, bình, hạt chuỗi... Ngoài ra, những sản phẩm mang đặc trưng của con đường buôn bán trên Biển Đông như thủy tinh Islam, hạt chuỗi indopacific, gốm Đường... minh chứng cho Bãi Làng còn là một thương cảng trên con đường buôn bán Trung Quốc - Đông Nam Á - Tây Á thế kỷ 9 - 10.

Viện KCH đã phối hợp với Phòng Văn hóa Thông tin huyện Kinh Môn khai quật di tích Bãi Cọc ở xã Hoành Sơn (Hải Dương) với diện tích 100m2 . Bước đầu nhận định đây là khu vực di tích bãi cọc có niên đại thời Trần và có liên quan đến các di tích thời Trần ở ven sông La, khu vực xung quanh huyện Kinh Môn và huyện Đông Triều (Quảng Ninh).

Dựa trên kết quả khảo sát từ năm 2016, tháng 9/2017, Viện Khảo cổ học và Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh khai quật di tích Đầm Lải (Quảng Ninh). Đợt khai quật này cũng đã phát hiện được những di tích và di vật có giá trị , đáng chú ý nhất là dấu vết hệ thống cột gỗ. Bước đầu, đoàn khai quật cho rằng, hệ thống cột phát hiện được ở đây có thể liên quan đến những công trình kiến trúc ven sông. Vì những cột gỗ này mang nhiều nét khác biệt với những cọc gỗ phát hiện được ở một số di tích liên quan đến chiến trường Bạch Đằng, như được chế tác cẩn thận hơn, một số còn dấu vết chế tác, có cột được đục tạo lỗ mộng.

Khảo cổ học dưới nước cũng nhận được một báo cáo thông báo về kết quả khảo sát một số di tích ven biển ở huyện Tiên Yên và Đầm Hà (Quảng Ninh), 1 báo cáo phát hiện các hiện vật nghi tàu đắm tại Lăng Cô (Huế), 1 báo cáo về đồ gốm men ngọc thời Nguyên trong tàu cổ Bình Châu (Quảng Ngãi).

Trên đây là điểm lại những nội dung chính các thông báo, Hội nghị sẽ cùng thảo luận kỹ tại các tiểu ban.

Hoạt động KCH năm 2017-2018 trên toàn quốc diễn ra rất sôi nổi, rộng khắp, khoa học và đạt hiệu quả cao. Những phát hiện mới, những nghiên cứu mới đã bổ sung những cứ liệu vật thật giúp các nhà khoa học đi sâu tìm hiểu lịch sử hình thành dân tộc VN, lịch sử hình thàng con người VN, góp phần bảo vệ, bảo tồn, nghiên cứu, phát huy các giá trị lịch sử văn hóa Việt Nam trong thời kỳ hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

PGS.TS. Bùi Văn Liêm (Viện Khảo cổ học)
Các tin khác:
Trang chủLiên hệ
Liên kết Website
Bản quyền Website thuộc về Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế
Địa chỉ: Tam Toà, 23 Tống Duy Tân - Huế - Việt Nam
Điện thoại: +(84).234.3523237 - 3513322 - 3512751 - Fax: +(84).234.3526083
Email: huedisan@gmail.com
Xin ghi rõ nguồn “Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế” khi sử dụng thông tin từ Website này.